Szczeć - nietypowa roślina o wielu zastosowaniach

Zdjęcie mojego autorstwa, jedna z niewielu naturalnych łąk w Ursusie

Szczeć to roślina o nietypowym, groźnym wyglądzie. Należy do rodziny przewiertnicowatych, 3 gatunki szczeci występują od zawsze w Polsce. U nas jest raczej rzadko spotykana, w Ameryce jednak walczą z nią, gdyż jest inwazyjna. W sprzyjających warunkach szczeć szybko się rozrasta i tworzy duże skupiska. 

Szczeć posiada duże kwiaty pokryte kolcami, wokół których znajdują się kolczaste liście. Całość wyrasta z równie kolczastej łodygi. Co ciekawe, liście szczeci są uformowane w taki sposób, by zbierała się w nich woda i topiły się w nich owady. Rośliny, z których usuwano regularnie wodę (i co za tym idzie, larwy owadów), wydawały mniej nasion i były mniejsze. Można stwierdzić, że szczeć jest jakby pierwotną rośliną owadożerną.

 

Nasiona szczeci są pokarmem dla ptaków.

Mam z nią dwa skojarzenia. Pierwszym z nich jest to, że była zawsze trudno dostępna w hurtowniach zielarskich i droga. Drugim skojarzeniem są wiązanki suchych kwiatów, w których stanowiła główny element. 

Szczeci używano do przygotowywania wełny do dalszej obróbki (gręplowanie). Kiedyś hodowano ją, aby móc wykorzystywać roślinę w zakładach włókienniczych. 

Zastosowanie szczeci w medycynie tradycyjnej

Szczeć zawiera liczne substancje prozdrowotne, w tym irydoidy (główna grupa aktywna w liściach), flawonoidy, kwasy fenolowe (np. kawowy, chlorogenowy) oraz saponiny. Zawartość tych związków zmienia się w zależności od dojrzałości rośliny i warunków jej wzrostu.

Badania in vitro (laboratoryjne) wykazały, że wyciągi ze szczeci wykazują działanie cytotoksyczne wobec niektórych linii nowotworowych, szczególnie:

•     raka piersi (linie MCF7 i MDB-MB-231),
•     raka szyjki macicy (HeLa) oraz czerniaka. Co istotne, substancje te są mało toksyczne dla zdrowych komórek. 

Badano także jej działanie przy cukrzycy i nadciśnieniu

•     Cukier: Roślina hamuje enzym α-amylazę, co spowalnia rozkład węglowodanów i obniża poziom glukozy po posiłku. Choć najsilniej działają ekstrakty z liści, ich moc jest ok. 100-krotnie słabsza niż standardowego leku (akarbozy).

•     Ciśnienie: Ekstrakty z części nadziemnych hamują enzym konwertazę angiotensyny (ACE), co może przyczyniać się do obniżenia ciśnienia tętniczego krwi. 

Szczeć postrzegano jako zioło o działaniu:

• przeciwbólowym
• przeciwreumatycznym
• przeciwbakteryjnym

Nowoczesne badania wskazują na pozytywny wpływ szczeci w leczeniu boreliozy. 

W sklepach zielarskich można znaleźć suszoną korę i korzeń tej rośliny. 

W sieci kupisz także jej kwiaty, także te barwione.